Menu

  • 18 juli 2019

The Afronauts

Welk kunstwerk uit de tentoonstelling Call to action kunnen we koppelen aan dit het historische gegeven: dat de mens voor het eerst voet op de maan zette 50 jaar geleden? The Afronauts! Het is een nieuwe foto-installatie van de Spaanse fotografe Cristina de Middel (Alicante, 1975), die dit voorjaar in première ging in Centre Pompidou Parijs. 

Zambia, 1964. Op het hoogtepunt van de ruimtewedloop tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie besluit de excentrieke natuurkundedocent Edward Makuka Nkoloso dat de Afrikanen ook mee moeten doen in de strijd om de ruimte. Hij organiseert een ruimtevaartprogramma en richt de Zambiaanse Nationale Academie voor Ruimteonderzoek op. Het doel is om de eerste Afrikaan naar de maan en daarna ook naar Mars te sturen en zo de Amerikanen en de Russen voor te zijn. Nkoloso traint een groep jonge Zambiaanse kadetten en bereidt hen voor op hun verblijf in de ruimte. Zo laat hij hen in een olievat van een heuvel af rollen en leert hij ze op hun handen te lopen, “de enige manier waarop mensen zich op de maan voort kunnen bewegen.” In een aluminium raket moeten een jonge vrouw, twee katten en een geestelijke de ruimte in worden gekatapulteerd. De katten dienen als gezelschap tijdens de reis, maar ook als “technologische instrumenten” die na landing in de ruimte uit de raket zouden worden geduwd om te zien of ze zouden overleven – en of de omstandigheden dus ook voor de mens leefbaar zouden zijn. De expeditie loopt echter spaak door een gebrek aan financiële middelen en de onverwachte zwangerschap van de jonge vrouw.

Het Zambiaanse ruimtevaartprogramma was dus slechts van korte duur, maar het toont de gedrevenheid en ambitie van een jong, pas onafhankelijk geworden land (Zambia, voorheen Noord-Rhodesië, verklaarde zich onafhankelijk op 24 oktober 1964). Of de onderneming serieus moet worden genomen, kan worden betwijfeld. Maar áls het één grote satirische grap is geweest, is Nkoloso nooit uit zijn rol gestapt: hij deed het vol overtuiging. Nkoloso’s zoon Mukuka zei later dat zijn vader de jonge kadetten niet alleen trainde voor de ruimtevaart: hij testte tegelijkertijd of ze klaar waren voor onafhankelijkheid in politieke zin. Hij leerde ze om (politiek) actief te zijn.

Dit wonderlijke verhaal gebruikt de Spaanse fotografe Cristina de Middel voor haar kunstproject The Afronauts (sinds 2012). Het bestaat uit een verzameling foto’s, tekeningen, een kunstenaarsboek en andere objecten. De Middel gebruikt naast gereconstrueerde documenten uit het verleden ook eigen foto’s van een geënsceneerde heropvoering van de gebeurtenis, waarop ze haar eigen fantasie losliet. Als fotografe onderzoekt ze in haar werk vaak de ambigue relatie tussen fotografie en werkelijkheid. De Middels versie van het ‘Afrofuturistische’ verhaal zit ergens tussen feit en fictie in. Het resultaat is surrealistisch en humoristisch, maar zet ook aan tot nadenken. In het werk schuilt een subtiele kritiek op de westerse positie en vooroordelen over het Afrikaanse continent. The Afronauts staat symbool voor de nieuwe onafhankelijkheid van Afrikaanse landen.

Cristina de Middel, The Afronauts, photo installation 2011/2019 © Cristina de Middel / Magnum Photos 2019 i.s.m. Centre Pompidou, Paris

Als fotografe is Cristina de Middel aangesloten bij Magnum Photos, waar ze sinds 2017 Magnum nominee is. Na een carrière van tien jaar als documentairefotografe betekende de serie The Afronauts De Middels overstap op meer artistieke fotografie. In haar werk mengt ze documentaire en conceptuele fotografische praktijken en speelt ze met reconstructies en originelen. De Middel heeft talrijke awards gewonnen, waaronder de Infinity Award van het International Center of Photography in New York in 2013 en PHotoESPAÑA 2014 Best Photography Book in de categorie International.